Mat á stofnstærð landsela

Síðastliðið sumar fóru fram talningar á  landsel við  Ísland þar sem flogið var með  allri strandlengju landsins og selir taldir. Flugtalningarnar eru gerðar til að meta fjölda landsela og fylgjast með þróun stofnstærðar.  Sambærilegar talningar á landsel hófust árið 1980 og var stofnstærðin þá metin um 33.000 dýr. Niðurstöður talningarinnar síðasta sumar gefa til kynna að fjöldi landsela við Íslandsstrendur sé um 7.700 dýr og er það minnkun frá síðustu talningu sem fram fór árið 2011 þegar fjöldinn var metinn 11-12.000 dýr.

Árið 2014 voru landselir taldir í stærstu landselslátrum landsins og komu þar fram vísbendingar um umtalsverða fækkun og niðurstöðurnar frá sl. sumri staðfesta að töluverð fækkun hefur átt sér stað í landselsstofninum á undanförnum árum og hefur stofn landsels minnkað um þriðjung frá árinu 2011. Núverandi stofnstærð er tæplega 80% minni en þegar stofnin var fyrst metin 1980. Samkvæmt viðmiðum stjórnvalda um stofnstærð landsela á Íslandi skal stofninn ekki fara niður fyrir 12.000 einstaklinga, en fari svo telja stjórnvöld nauðsynlegt að grípa til aðgerða. Stofninn er nú metinn vera tæplega 40% minni en viðmið stjórnvalda gefa til kynna.

Mesta fækkunin í stofninum átti sér stað á milli 1980 og 1990 þegar selir voru veiddir í mun meiri mæli en nú. Selveiði á sér ennþá stað og mögulegt er að fækkunin geti að hluta til skýrst af þeim en meðafli sela í fiskveiðum gæti einnig verið skýribreyta. Aðrir þættir s.s. hlýnun sjávar og breytingar í magni og útbreiðslu fæðu selanna gætu einnig haft áhrif.  Þrátt fyrir vísbendingar um mikla fækkun er mikilvægt að hafa í huga að náttúrulegar sveiflur í stofnum villtra dýra eiga sér oft stað og frekari rannsóknir eru nauðsynlegar til að hægt sé að segja fyrir um ástæður fækkunarinnar með einhverri vissu.

Nálgast má skýrsluna hér: hafogvatn2017-009

Viðgerðir á vefsíðu

Svo leiðinlega vildi til að heimasíða Selaseturs Íslands lá niðri dögunum vegna tæknilegra örðugleika. Unnið er að viðgerðum og uppsetningu á nýrri síðu og er vonast til þess að hún verði komin að fullu í loftið á næstu dögum.

Afsakið ónæðið.

Gestakomur í Selasetur Íslands hafa aldrei verið fleiri

Árið 2016 komu 39.223 gestir inn á upplýsingamiðstöð ferðamanna í Húnaþingi vestra, sem staðsett er í Selasetrinu. Þetta er 44% fjölgun frá 2015.

Flestar urðu gestakomurnar þegar 10.809 gestir komu í Selasetrið, en ágúst fylgdi þar skammt á eftir með 10.508.

Rétt rúm 30% gesta upplýsingamiðstöðvarinnar fóru inn á safn Selasetursins árið 2016 eða 11.996.

Þegar þetta er ritað í miðjum janúar 2017 hafa gestakomur rúmlega þrefaldast á milli ára miðað við allan janúar 2016.

Selasetur Íslands fékk styrk til alþjóðlegs samstarfs

Ferðamálarannsóknarsvið Selaseturs Íslands hefur verið úthlutað styrknum “Samstarfsverkefni Íslands og Noregs varðandi norðurskautið”. Fyrsti alþjóðlegi fundurinn var haldinn mánudaginn, 29. nóvember. Styrkur þessi var veittur til undirbúningsvinnu fyrir sameiginlegar styrkumsókn sem munu þá fjármagna framtíðar rannsóknarverkefni. Þetta er fyrsta af mörgum framtíðarverkefnum hvað varðar alþjóðlegt samstarf í rannsóknum á sviðum ferðaþjónustu og sjávarlíffræði. Rannsóknarhópnum er stýrt af Jessicu Faustini Aquino.

Norðurskautsstyrkur

Ferðamálarannsóknarsvið Selaseturs Íslands hefur verið úthlutað styrknum “Samstarfsverkefni Íslands og Noregs varðandi norðurskautið”. Fyrsti alþjóðlegi fundurinn var haldinn mánudaginn, 29.  nóvember. Styrkur þessi var veittur til undirbúningsvinnu fyrir sameiginlegar styrkumsókn sem munu þá fjármagna framtíðar rannsóknarverkefni. Þetta er fyrsta af mörgum framtíðarverkefnum hvað varðar alþjóðlegt samstarf í rannsóknum á sviðum ferðaþjónustu og sjávarlíffræði. Rannsóknarhópnum er stýrt af Jessicu Faustini Aquino.

Samningur við Hafrannsóknastofnun

Selasetur Íslands og Hafrannsóknastofnun, rannsókna- og ráðgjafamiðstöð hafs og vatna, undirrituðu samstarfssamning til þriggja ára þann 25. nóvember 2016. Samningurinn gengur í gildi 1. janúar 2017.

Samningurinn tryggir að þrjú heilsársstörf líffræðinga Hafrannsóknastofnunar, hýst á Selasetrinu, í stað eins starfs áður.

Á myndinni má sjá, til vinstri, Sigurð Líndal Þórisson, framkvæmdastjóra Selaseturs Íslands, og Sigurð Guðjónsson, forstjóra Hafrannsóknastofnunar, til hægri, við undirritun samningsins.

 

Útselsmerkingar á Ströndum

Í amstri dagsins er stundum hollt að hugleiða gamla tíma og velta fyrir sér aðstæðum forfeðra sinna. Þó menn og konur hafi lagt sitt af mörkum til að búa sér og sínum viðunandi lífsviðurværi var hér kuldi og vosbúð og spart þurfti að fara með hlutina. Á Íslandi finnast þó ýmis gæði sem má nýta til matar, skjóls og hlýju. Á Ströndum er stórbrotin náttúrufegurð og merki um forna bæi sem gátu með sjálfbærum hætti lifað af landsins gæðum. Vott um þessi gæði má sjá víða, æðarfuglarnir kalla í sjónum og selurinn liggur í fjörunni, umkringdur rekavið (og síðastliðna áratugi plastafgangi) sem hefur skolast um heimshöfin og fundið sér heimili í kyrrlátum fjörum Vestfjarða.

Rekaviður í fjörunni. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Þó svo að æðarfuglar, rekaviður og plastafgangar séu sérstaklega áhugaverð viðfangsefni mun ég nú ræða sel. Selur var nefnilega sérlega mikilvægur árum áður; hann var nýttur til matar og skinnin seld – það þótti mikið lán að byggja jörð þar sem selir voru til staðar. Hér við land finnast tvær tegundir sela, landselur og útselur. Landselinn kannast flestir við – hann finnst víða um land, heldur sig nærri mannabyggðum og fylgist oft forvitinn með hegðun okkar mannfólksins. Útselurinn heldur sig, rétt eins og nafnið gefur til kynna, utar eða fjærri mannabyggðum og kann helst við sig á einmannalegum útskerjum umkringdum köldu hafi. Karldýrin kallast brimlar, kvendýrin urtur, ungselir kópar og að jafnaði eignast kynþroska urta 1 kóp á ári. Þetta gerist snemmsumars hjá landsel en að hausti hjá útsel og fæðast kóparnir á svokölluðum látrum, en það eru þau svæði sem selirnir kalla heimkynni sín á landi.

Landselir í Látri. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson. Útselir í látri. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Síðastliðna áratugi hefur fækkað mikið í stofnum beggja tegunda. Það er því sérstaklega mikilvægt að leggjast í rannsóknir svo hægt sé að meta hvað kann að valda þeirri hnignun. Selasetur Íslands ber ábyrgð á selarannsóknum á Íslandi og ákvað nýlega að hefjast handa við að merkja útselskópa með gervihnattasendum. Þetta getur gefið upplýsingar um hegðun selanna og hvort þeir ferðist milli svæða eða landa.  

Árla morguns lögðum við af stað frá Hvammstanga í þriggja manna teymi. Á Norðurfirði á Ströndum beið okkar lítil trilla, Gísli ST 23, spennt að fá að kljást við sjóinn í leit að öldum og ævintýrum. Markið var sett á Drangasvæðið, suðaustan við mörk Friðlandsins að Hornströndum, heimkynni nokkurra stærri útselslátra Íslands; Drangaskarða, Meyjarsels og Skaufasels. Eftir fallega sjóferð meðfram fjörum austur Stranda lögðumst við að landi, en þar sem daginn hefur verulega tekið að stytta svona seint í október var ekki annað til stefnu en að setja upp tjöld og við leggjast til hvílu. Daginn eftir skyldi merkja seli.

 Við bryggjuna í Norðurfirði. Mynd: Alastair Baylis.  Á leiðinni. Drangaskörð í baksýn. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Við vöknuðum við brot brimsins og gengum til móts við sólarupprásina í átt að Drangaskörðum. Þennan morgun var það ekki bara veðurblíða sem tók á móti okkur, heldur fjölmargar hvítar loðkúlur sem kúrluðust í fjörunni. Þarna var vissulega um að ræða nýfædda útselskópa. Nýfæddir kópar fæðast með fósturhár sem af þeim falla innan nokkurra vikna frá fæðingu. Til þess að hægt sé að merkja kópa í þeirri vissu að merkið endist út árið þarf að merkja kópa sem þegar hafa fellt fósturhár. Ári seinna fara þeir aftur úr hárum og merkið fellur þá af þeim. Þeir fá síðan nýjan feld árlega þar á eftir.

 Gengið undir Drangaskörðum. Mynd: Alastair Baylis.  Núr útselskópur. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson. 

Þennan dag merktum við þrjá kópa. Þeir eru misjafnir í skapinu, þeim fyrsta leist lítið á að vera fastur í neti og fá á sig gervihnattamerki, meðan þeim síðasta stóð á sama, dottaði hljóðlega í netinu og gaf okkur þar með góðfúslegt leyfi til að líma á sig merki. Næstu daga gengum við milli látra og merktum alls fimm kópa. Veðurblíðan var ekki alltaf sú sama, við fengum prýðilegan skammt af rigningu og stormi.

 Útselskópur fer úr hárum. Hárin má sjá kringum kópinn. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson. Staðið að merkingum. Mynd: Rachel Orben.   

Eftir merkingar er kópunum sleppt og þeir fara þá hver sína leið. Næsta árið munu merkin gefa okkur reglulega staðsetningu hvers kóps. Á Selasetrinu fylgjumst við nú náið með ferðum þeirra og vonum innilega að þeir lifi út árið svo við getum hafist handa við að fletta ofan af hegðunarmynstri íslenskra útsela og því sem þá kann að hrjá. 

 Hér má sjá staðsetningu fimm útselskópa 3. nóvember 2016. Tveir halda sig nálægt hvor öðrum! Mynd: Skjáskot af heimasíðu ARGOS. Rannsóknarmenn. Frá vinstri: Jóhann Garðar Þorbjörnsson, Alastair Baylis, Rachel Orben. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Myndir: Alastair Baylis, Rachel Orben og Jóhann Garðar Þorbjörnsson
Texti: Jóhann Garðar Þorbjörnsson

Ný skýrsla

Sandra Granquist, deildarstjóri líffræðisviðs við Selasetur Íslands, gaf nýverið út skýrsluna Stjórnun og ástand íslenska landselsstofnsins 2016: Selveiði og stofnstærðarmat ásamt Erlingi Haukssyni.

Skýrsluna má nálgast hér: http://www.veidimal.is/files/Skra_0075605.pdf