Útselsmerkingar á Ströndum

Í amstri dagsins er stundum hollt að hugleiða gamla tíma og velta fyrir sér aðstæðum forfeðra sinna. Þó menn og konur hafi lagt sitt af mörkum til að búa sér og sínum viðunandi lífsviðurværi var hér kuldi og vosbúð og spart þurfti að fara með hlutina. Á Íslandi finnast þó ýmis gæði sem má nýta til matar, skjóls og hlýju. Á Ströndum er stórbrotin náttúrufegurð og merki um forna bæi sem gátu með sjálfbærum hætti lifað af landsins gæðum. Vott um þessi gæði má sjá víða, æðarfuglarnir kalla í sjónum og selurinn liggur í fjörunni, umkringdur rekavið (og síðastliðna áratugi plastafgangi) sem hefur skolast um heimshöfin og fundið sér heimili í kyrrlátum fjörum Vestfjarða.

Rekaviður í fjörunni. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Þó svo að æðarfuglar, rekaviður og plastafgangar séu sérstaklega áhugaverð viðfangsefni mun ég nú ræða sel. Selur var nefnilega sérlega mikilvægur árum áður; hann var nýttur til matar og skinnin seld – það þótti mikið lán að byggja jörð þar sem selir voru til staðar. Hér við land finnast tvær tegundir sela, landselur og útselur. Landselinn kannast flestir við – hann finnst víða um land, heldur sig nærri mannabyggðum og fylgist oft forvitinn með hegðun okkar mannfólksins. Útselurinn heldur sig, rétt eins og nafnið gefur til kynna, utar eða fjærri mannabyggðum og kann helst við sig á einmannalegum útskerjum umkringdum köldu hafi. Karldýrin kallast brimlar, kvendýrin urtur, ungselir kópar og að jafnaði eignast kynþroska urta 1 kóp á ári. Þetta gerist snemmsumars hjá landsel en að hausti hjá útsel og fæðast kóparnir á svokölluðum látrum, en það eru þau svæði sem selirnir kalla heimkynni sín á landi.

Landselir í Látri. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson. Útselir í látri. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Síðastliðna áratugi hefur fækkað mikið í stofnum beggja tegunda. Það er því sérstaklega mikilvægt að leggjast í rannsóknir svo hægt sé að meta hvað kann að valda þeirri hnignun. Selasetur Íslands ber ábyrgð á selarannsóknum á Íslandi og ákvað nýlega að hefjast handa við að merkja útselskópa með gervihnattasendum. Þetta getur gefið upplýsingar um hegðun selanna og hvort þeir ferðist milli svæða eða landa.  

Árla morguns lögðum við af stað frá Hvammstanga í þriggja manna teymi. Á Norðurfirði á Ströndum beið okkar lítil trilla, Gísli ST 23, spennt að fá að kljást við sjóinn í leit að öldum og ævintýrum. Markið var sett á Drangasvæðið, suðaustan við mörk Friðlandsins að Hornströndum, heimkynni nokkurra stærri útselslátra Íslands; Drangaskarða, Meyjarsels og Skaufasels. Eftir fallega sjóferð meðfram fjörum austur Stranda lögðumst við að landi, en þar sem daginn hefur verulega tekið að stytta svona seint í október var ekki annað til stefnu en að setja upp tjöld og við leggjast til hvílu. Daginn eftir skyldi merkja seli.

 Við bryggjuna í Norðurfirði. Mynd: Alastair Baylis.  Á leiðinni. Drangaskörð í baksýn. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Við vöknuðum við brot brimsins og gengum til móts við sólarupprásina í átt að Drangaskörðum. Þennan morgun var það ekki bara veðurblíða sem tók á móti okkur, heldur fjölmargar hvítar loðkúlur sem kúrluðust í fjörunni. Þarna var vissulega um að ræða nýfædda útselskópa. Nýfæddir kópar fæðast með fósturhár sem af þeim falla innan nokkurra vikna frá fæðingu. Til þess að hægt sé að merkja kópa í þeirri vissu að merkið endist út árið þarf að merkja kópa sem þegar hafa fellt fósturhár. Ári seinna fara þeir aftur úr hárum og merkið fellur þá af þeim. Þeir fá síðan nýjan feld árlega þar á eftir.

 Gengið undir Drangaskörðum. Mynd: Alastair Baylis.  Núr útselskópur. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson. 

Þennan dag merktum við þrjá kópa. Þeir eru misjafnir í skapinu, þeim fyrsta leist lítið á að vera fastur í neti og fá á sig gervihnattamerki, meðan þeim síðasta stóð á sama, dottaði hljóðlega í netinu og gaf okkur þar með góðfúslegt leyfi til að líma á sig merki. Næstu daga gengum við milli látra og merktum alls fimm kópa. Veðurblíðan var ekki alltaf sú sama, við fengum prýðilegan skammt af rigningu og stormi.

 Útselskópur fer úr hárum. Hárin má sjá kringum kópinn. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson. Staðið að merkingum. Mynd: Rachel Orben.   

Eftir merkingar er kópunum sleppt og þeir fara þá hver sína leið. Næsta árið munu merkin gefa okkur reglulega staðsetningu hvers kóps. Á Selasetrinu fylgjumst við nú náið með ferðum þeirra og vonum innilega að þeir lifi út árið svo við getum hafist handa við að fletta ofan af hegðunarmynstri íslenskra útsela og því sem þá kann að hrjá. 

 Hér má sjá staðsetningu fimm útselskópa 3. nóvember 2016. Tveir halda sig nálægt hvor öðrum! Mynd: Skjáskot af heimasíðu ARGOS. Rannsóknarmenn. Frá vinstri: Jóhann Garðar Þorbjörnsson, Alastair Baylis, Rachel Orben. Mynd: Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Myndir: Alastair Baylis, Rachel Orben og Jóhann Garðar Þorbjörnsson
Texti: Jóhann Garðar Þorbjörnsson

Ný skýrsla

Sandra Granquist, deildarstjóri líffræðisviðs við Selasetur Íslands, gaf nýverið út skýrsluna Stjórnun og ástand íslenska landselsstofnsins 2016: Selveiði og stofnstærðarmat ásamt Erlingi Haukssyni.

Skýrsluna má nálgast hér: http://www.veidimal.is/files/Skra_0075605.pdf

Nýir sérfræðingar

Þann 1. júlí hófu störf  við Selasetur Íslands tveir nýir sérfræðingar á sviði selarannsókna. Þeir munu starfa undir handleiðslu Söndru Granquist, deildarstjóra líffræðarannsóknasviðs við Selasetur Íslands.

Sérfræðingarnir eru Dr Alastair Baylis og Jóhann Garðar Þorbjörnsson.

Dr Alastair Baylis útskrifaðist með doktorsgráðu frá Háskólanum í Adelaide í Ástralíu árið 2008. Aðalviðfangsefni doktorsritgerðar hans var fæðunám loðsela (New Zealand fur seals) í Suður-Ástralíu. Al hefur áður unnið fyrir UBC sjávarspendýrarannsóknastöðina á Pribilof-eyjum, í Alaska og á Falklandseyjum, en þar stundaði hann rannsóknir á sæljónum (southern sea lions) og Suður-Amerískum loðselum, en þetta eru stofnar sem höfðu fram að þeim tíma verið mjög lítið rannsakaðir. Aðaláhugamál hans á sviði selavistfræði eru m.a. söguleg vistfræði, stofnstærðarbreytingar, stofnerfðafræði og fæðuvalsrannsóknir. 

 

Jóhann Garðar Þorbjörnsson útskrifaðist með B.Sc. gráðu í líffræði frá Háskóla Íslands árið 2013. Árið 2015 lauk hann meistaranámi frá Háskólanum á Hólum, þar sem hann rannsakaði áhrif kafara á vistkerfi grunvatnsgjárinnar Silfru á Þingvöllum. Í meistaranámi sínu dvaldi hann sex mánuði á Svalbarða þar sem hann stundaði skiptinám á sviði heimskautalíffræði. Jóhann hefur sérstakan áhuga á áhrifum mannsins á lífkerfi.

Við bjóðum þá Al og Jóhann hjartanlega velkomna, og óskum þeim velfarnaðar í starfi.

Önnur meistararitgerð varin

 

Miðvikudaginn 27. apríl varði Georgia Clack meistaraverkefni sitt við Háskólasetur Vestfjarða. Verkefni hennar heitir The impact of tourism on harbour seals and their distribution around Iceland.

Leibeinendur Georgiu voru  Sandra M. Granquist, deildarstjóri líffræðirannsókna við Selasetur Íslands og selasérfræðingur Veiðimálastofnunar; og Erlingur Hauksson, sjávarlíffræðingur hjá Vör sjávarrannsóknarsetri við Breiðarfjörð.

Meistararitgerð varin

Í dag, þriðjudaginn 19. apríl, ver Elin Lilja Öqvist meistaraverkefni sitt við Stokkhólmsháskóla. Verkefni hennar heitir Whaling or watching, sealing or seeing? A study of interactions between marine mammal tourism and hunting in Iceland.

Leibeinendur Elinar eru  Sandra M. Granquist, deildarstjóri líffræðirannsókna við Selasetur Íslands og selasérfræðingur Veiðimálastofnunar; og Anders Angerbjörn, prófessor við Stokkhólmsháskóla.

 

 

 

Samningur í höfn

Stórum áfanga í sögu Selaseturs Íslands var náð með undirritun samnings setursins við Hafrannsóknastofnun þann 11. apríl 2016.

Samningurinn er upp á 40 milljónir króna, þar af eru 10 milljónir eingreiðsla stofnkostnaðar vegna tækjakaupa og standsetningar húsnæðis, og 30 milljónir renna til líffræðirannsókna á selastofninum við Íslandsstrendur. Vonir standa til að rannsóknastyrkurinn verði áframhaldandi.

Á myndinni sjást, frá vinstri: Sandra Granquist, deildarstjóri líffræðirannsókna við Selasetur Íslands; Ársæll Daníelsson, stjórnarformaður Selaseturs Íslands; Ólafur S. Ástþórsson, settur forstjóri Hafrannsóknastofnunar; Sólmundur Már Jónsson, aðstoðarforstjóri – fjármál, hjá Hafrannsóknastofnun.


Selasetrið vill þakka öllum þeim fjölmörgu sem að málinu hafa komið, og lítur björtum augum til framtíðar selarannsókna á Íslandi.

Undirritun

Mánudaginn 11. apríl kl. 12 mun Selasetur Íslands undirrita samstarfssamning við Hafrannsóknastofnun á safni setursins.

Heimamönnum og öðrum velunnurum er boðið að vera við athöfnina.

Sandra Granquist, deildarstjóri líffræðirannsóknasviðs, og dr Jessica Faustini Aquino, deildarstjóri ferðamálarannsóknasviðs, halda stutt erindi.

 

 

 

Fjórfaldur mars

Beint í kjölfar metfebrúarmánaðar, þar sem getakomur þrefölduðust á milli ára, fylgdi marsmánuður sem fór framúr björtustu vonum.

Fjölgun gestakoma í mars var rúmlega fjórföld milli ára hingað á Selasetrið.

Við bíðum spennt eftir sumrinu!